theater dans geschiedschrijving mondelinge geschiedenis interview beeld/film valorisatie ontsluiting (digitaal) databank
2007-2012, Thersites, VTi, Documenta, Constant vzw, VRT

Een multimediale geschiedenis van de podiumkunsten

Tussen 2007 en 2009 maakte Thersites, vereniging van Vlaamse podiumcritici, een reeks van drie dvd’s over de jaren zestig, zeventig en tachtig, telkens gekoppeld aan een speciaal nummer van het tijdschrift Documenta met overzichtsartikels over elk decennium. In 2010 nam het Vlaams Theater Instituut (VTi) de fakkel over voor de jaren negentig. Het concept van de dvd’s: interviews in combinatie met beeldmateriaal uit het VRT-archief. Het geheel is een corpus dat een onuitgegeven inkijk biedt op evoluties in de Vlaamse podiumkunsten.


Toneelstof I: Route ’66 + revisited

Met Toneelstof I - Route '66 worden de diep gekelderde beeldarchieven van het Vlaamse theatergebeuren in de jaren zestig geopend: rollende zweetlijven naar Artaud en Grotowski, censuur van blote borsten, vermakelijke billenkletsers en Brecht op bezoek in de stadstheaters. Van Brulin tot ballet, T 68 tot het jonge NTG. Beeldfragmenten van toen worden afgewisseld met beschouwingen van betrokken regisseurs, acteurs en academici nu. Zo schuift de dvd van het centrum naar de marge, terwijl een speciaal nummer van theatertijdschrift Documenta diepgaander inzoomt op een paar belangwekkende thema´s. Hoe werd Artaud of Grotowski in Vlaanderen ingezet? Wat betekende het Dramatisch Gezelschap van de BRT? Wat is de erfenis van Bertolt Brecht? Waarom was Thyestes in 1966 zo belangwekkend? Voor de dvd nam Toneelstof een 15-tal interviews af. Naar aanleiding van de opening van de Toneelstof-expo op Het Theaterfestival (september 2012, deSingel) werd een remake van de dvd uitgebracht met een nieuwe selectie aan beeldmateriaal uit de jaren zestig.


Toneelstof II: Sympathy for the Seventies?

Toneelstof II – Sympathy for the Seventies? toont verborgen schatten uit het Vlaamse podiumveld in de jaren zeventig: levendig groepstheater met de vuist omhoog, capriolen van Mistero Buffo en Vuile Mong, nieuw jeugdtoneel in kinderschoenen, stil absurdisme à la façon de Radeis... Kortom: een decenniumlange uitbarsting van creatief geloof in een alternatief. De dvd van Toneelstof II – Sympathy for the Seventies? biedt een ruime kijk op het theater uit de jaren zeventig: van geladen politieke dialogen bij Het Trojaanse Paard tot de woordeloze fratsen van Radeis, van de Mexicanen van El Teatro Campesino tot onze Mannen van den Dam, van ludieke straatacts bij de Vieze Gasten tot een vreemde performance van Hugo Roelandt,… Oude beeldfragmenten en flarden uit recente interviews met regisseurs, acteurs en critici wisselen elkaar af. Zo probeert de dvd niet alleen een breed kader te schetsen, maar ook even de klok terug te draaien en het decennium opnieuw tot leven te wekken. Voor de dvd nam Toneelstof een 20-tal interviews af.


Toneelstof III – The Wonder Years

Toneelstof III – The Wonder Years plooit het boek Genesis van onze podiumkunsten open: the eighties. Een nieuwe generatie werkte zich in de internationale spotlights met bijzondere grenservaringen, diepere visies op repertoire, een nieuw zoeken naar authenticiteit. Het gaf theater (én dans) zoals niet te verwachten was. Mythe of meesterschap? Kroonjuweel van de dvd is een documentaire van ruim een uur, waarin het brede podiumkunstenveld van the eighties gekaderd wordt in de algemene tijdsgeest. Vergeten beeldfragmenten worden becommentarieerd door de makers zelf. Van Rosas danst Rosas tot Arca’s Starkadd, van een gepluimd kieken bij Epigonentheater tot een boksmatch in het Raamtheater, van de wilde Blauwe Maandag tot een piepjonge Tom Lanoye... Als extra’s worden de meest bijzondere beeldfragmenten uit een waaier aan Vlaamse en internationale producties, integraal aangeboden. Gewoon, recht voor de raap.
Voor de dvd nam Toneelstof een 30-tal interviews af.


Toneelstof IV – Breaking the wave?


Naast commentaren uit dertig interviews met bevoorrechte getuigen zoals Josse De Pauw, Tom Lanoye en Dirk Roofthooft, nemen voorstellingsfragmenten je mee naar een tijd waarin jonge makers het collectief als werkvorm herontdekken, het zogenaamde 'nieuwe politiek theater' ontstaat, een nieuw decreet mogelijkheden biedt aan een divers landschap... Van de topjaren van Blauwe Maandag tot het prille werk van Stan en De Roovers. Van commentaar op de politieke situatie in België in Ja ja maar nee nee, over de kermisbotsauto's in Bernadetje tot gefragmenteerde lichamen in Disfigure Study. Ze passeren allemaal de revue. Bij de dvd hoort opnieuw een door Toneelstof verzorgd nummer van het theatertijdschrift Documenta. Op een honderdtal pagina’s belichten en verdiepen een zevental auteurs allerlei thema’s die tekenend zijn voor de jaren negentig; zo heeft Luk Van den Dries het over de collectieven en gaat Erwin Jans dieper in op het multiculturele verhaal in de Vlaamse podiumkunsten.


Toneelstof – de expo

Toneelstof – de expo was te zien op Het Theaterfestival, editie 2012, van 23 augustus tot 1 september in de expozaal van deSingel, Antwerpen. De tentoonstelling betekende, volgens de samenstellers, de kroon op het werk van vijf jaar lang spitten naar de vergeten parels van de naoorlogse theatergeschiedenis. Van Thyestes tot Ten Oorlog: de expo presenteerde twintig theaterproducties die de Vlaamse theatergeschiedenis sterk hebben gemarkeerd tussen 1959 en 1999. Beeldfragmenten, memorabele decorstukken en herinneringen van makers schetsen samen een veertig jaar durende strijd tegen het klassieke teksttoneel, met in de hoofdrol het veelzijdige acteurslichaam. Van Mistero Buffo tot Diep in het bos: twintig historische trapjes zijn het, naar het hoge podium van waarop de Vlaamse podiumkunsten vandaag internationaal furore maken.


Toneelstof – de website

De Toneelstof-website werd ontwikkeld door Constant vzw in opdracht van VTi. De website laat de rijke inhoud van het interviewmateriaal dynamisch verderleven. Door een laagdrempelige inkijk in de geschiedenis van de Vlaamse podiumkunsten te bieden stippelt Toneelstof paden uit om de Vlaamse podiumkunsten te ontdekken in educatieve en andere contexten. Daarmee speelt de website onder meer in op de vraag vanuit het onderwijs naar bruikbaar lesmateriaal. Tegelijk kan deze website gebruikt worden in een eerste fase van onderzoek. Maar net zo goed kan een geïnteresseerd publiek erdoor grasduinen en zich laten verrassen. Wie meer wil en dieper wil graven wordt via een duidelijke koppeling met de VTi podiumdatabank naar de hele collectie van VTi geleid. Met Toneelstof brengt VTi binnen een niet-commercieel, educatief en wetenschappelijk kader het materiaal dat her en der reeds ontsloten is bij elkaar en voorziet het van context. 
De meer dan 100 interviewtranscripties vormen de ruggengraat doorheen deze Vlaamse podiumgeschiedenis. Ze geven bovendien ook voortdurend aanleiding om ander digitaal materiaal te ontsluiten. Aan de interviewtranscripties- en fragmenten worden dan ook recensies, beelden en foto’s van voorstellingen gekoppeld uit allerlei bronnen. Hierdoor worden dwarsverbanden doorheen het materiaal duidelijk. De inhoud van de website kan de komende maanden en jaren blijven groeien.


Bibliografie 

Wouter Hillaert ed., Toneelstof. Route ’66 (Gent: Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst, 2007).
Wouter Hillaert ed., Toneelstof. I, Route ’66 (Gent: Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst, 2007/2012).
Floris Cavyn en Wouter Hillaert ed., Toneelstof. II, Sympathy for the seventies? (Gent: Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst, 2008).
Anke Maes en Wouter Hillaert ed., Toneelstof. III, The wonder years (Gent: Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst, 2009).
Floris Cavyn ed., Toneelstof. IV, Breaking the wave? (Gent: Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst, 2010).

Bronnen: Toneelstof, de oorspronkelijke Toneelstof-websiteVTi