decor decordoek decorschilderen scenografie jozef wouters bruno forment thierry bousquet theatermachinerie kvs transmissie immaterieel erfgoed
2015, KVS

Jozef Wouters daagt eeuwenoude ambachten en technieken uit

Scenograaf Jozef Wouters is al jaren gefascineerd door het werk van de achttiende eeuwse Franse decorbouwer Giovanni Niccolò Servandoni, die zich verzette tegen de ondergeschiktheid van de scenografie t.o.v. de poëzie en de dans. Hij creëerde voorstellingen die enkel uit decors bestonden, zonder acteurs of tekst. Zo bouwde hij bijvoorbeeld de Sint-Pietersbasiliek na op de scène. Deze projecten vonden echter geen bijval en Servandoni stierf bankroet en eenzaam. Jozef Wouters blaast in het eerste deel van zijn INFINI-project (september 2015) diens gedachtegoed nieuw leven in met het Decoratelier, dat nieuwe en hedendaagse infini's of decordoeken creëert.


Een oude techniek nieuw leven inblazen

De plek waar dit gebeurt, is de grote theaterzaal van de KVS, uitgerust met een uitgebreid systeem van 49 trekken. Oorspronkelijk hing een theater hiermee zijn collectie infini’s (geschilderde achterdoeken in een klassiek theaterdecor) op, maar deze gewoonte is in onbruik geraakt. "De trekkenwand biedt oneindig veel mogelijkheden, zolang je maar werkt met geschilderde decors en achterdoeken – de zogenaamde infini’s. Dat is vandaag weinig gebruikelijk, maar het daagde me uit om erover na te denken hoe we dit soort zaal kunnen gebruiken waarvoor ze gemaakt is. De oude techniek blijkt nog steeds erg handig om een aantal dingen samen te laten bestaan in één ruimte”, aldus Jozef Wouters.


De traditie van een decorstock voortzetten?

Op een bepaald moment bezocht Wouters de Kortrijkse stadsschouwburg, om er onderzoeker Bruno Forment te helpen met het inventariseren van decors die een eeuw geleden werden geschilderd door Albert Dubosq. Aangezien scenografie een efemeer medium is, zijn zo’n grote bewaarde collecties erg zeldzaam. “In Kortrijk is er dus nog een decorstock, waardoor ik besefte dat de KVS vandaag als een diaprojector zonder dia’s is,” vertelt Wouters. “Vroeger hadden lijsttheaters naast het theater een stockageruimte waarin een hele reeks decors ter beschikking was, die in een handomdraai konden worden opgebouwd en waaruit de regisseur ter plekke een keuze kon maken. Misschien is ook dat een vraag die de KVS_BOL mij stelde: welke stock aan decors zou de KVS vandaag nodig hebben?”


De historische taak van een decoratelier

Hiertoe richtte hij een tijdelijk Decoratelier op, een bonte groep van architecten, filosofen, een overleden scenograaf en een gepensioneerd decorschilder. Zij selecteerden acht kunstenaars (theatermakers, schrijvers, een architect) als 'correspondent' en vroegen hen welke ruimte of landschap zij vandaag verbeeld willen zien in het theater. Vanuit die gesprekken bouwt het Decoratelier plekken van over de hele wereld in hout, doek en verf. “Op een bepaald moment ben ik de theaterruimte beginnen omarmen als een plek die andere plekken kan verbeelden. Dat is historisch gezien ook de taak van het decoratelier: ruimtes verbeelden waar we op dat moment niet zijn,” vertelt Wouters. “Dan nog blijft de vraag welke ruimtes je gaat bouwen. Samen met curator Dries Douibi hebben we een reeks mensen uitgenodigd in het decoratelier, waaraan we telkens dezelfde vraag stelden: kun jij voor ons bepalen welk landschap wij in het theater moeten tonen? We gaven hen ook een budget en enkele beperkingen mee. Zo willen we alles met ruimte vertellen, zonder acteurs op de scène. En het gaat erom andere plekken te verbeelden, echt te proberen een brug te leggen tussen hier en een plek elders.”


De kneepjes van een eeuwenoud ambacht

Voor Jozef Wouters is het INFINI-project ook een persoonlijke zoektocht naar wat het betekent scenograaf te zijn. Wat betekent het om dat oude beroep vandaag verder te zetten? "Voor dit project had ik me voorgenomen om te leren illusies te schilderen en perspectief te tekenen, twee dingen die ik niet kan maar die wel centraal staan in de geschiedenis van mijn beroep. Na wat rondbellen kwam ik terecht bij Thierry Bosquet, een bijna tachtigjarige decorschilder op rust, die een groot deel van zijn leven in De Munt heeft gewerkt onder Maurice Huisman. Een tijdlang ben ik elke twee weken naar zijn atelier in Ukkel gegaan. Ik nam een maquette van de KVS_BOL mee naar mijn lessen, en verder schilderijen, tekeningen en foto’s die mij bezighielden, zoals de Sint-Pietersbasiliek en beelden uit de krant. Hij vertelde mij over de geschiedenis van de scenografie, het perspectivisch kijken en het vluchtpunt. Thierry nam een beeld en verdeelde het in plannen, die ik vervolgens één voor één moest overtekenen en in een maquette hangen op zo’n manier dat als je er voor gaat staan het perspectief klopt. Ik zit daar dus tegenover een man die ook scenograaf is, en ondanks gigantische verschillen delen we ook een geschiedenis en een verlangen. We zijn allebei bezig met ruimtes die bekeken worden, met het organiseren van de blikrichting, met de vraag hoe iemand kijkt.”


MEER

- Speeldata & tickets INFINI, KVS

- Artikel 'Onderhandelen en twijfelen in ruimte. Dramaturg Jeroen Peeters in gesprek met scenograaf Jozef Wouters over het project INFINI'

- 'Scenograaf daagt machinerie van theatergebouw uit', interview met Jozef Wouters en Thomas Bellinck, Radio 1, 14/09/2015

- 'Jozef Wouters en het oneindige theaterdoek', interview met Jozef Wouters, FM Brussel, 14/09/2015

- 'Jozef Wouters over scenografie', Etcetera 1/11/2014

 

trailer INFINI 1-8 / Decoratelier from KVS on Vimeo.